Chọn hai môn tự chọn thi tốt nghiệp THPT là quyết định nên dựa vào năm yếu tố: môn đã học ở lớp 12, sức học thật của bạn ở từng môn, tổ hợp xét tuyển của ngành dự định, thời gian ôn còn lại và cách hai môn đi cùng nhau trong một buổi thi. Chọn theo lời đồn "môn này dễ được điểm" hay chọn giống bạn thân là hai cách sai phổ biến nhất.
Bài này dành cho học sinh lớp 12 đang phân vân và phụ huynh muốn giúp con cân nhắc mà không áp đặt. Bạn sẽ có năm câu hỏi theo thứ tự, một bảng tự đánh giá, và cách dùng AI như người hỏi ngược để bạn nghĩ kỹ hơn. Chuyện chọn ngành, chọn trường và phương thức xét tuyển thuộc lĩnh vực tuyển sinh; ở đây chỉ nhắc đến mức cần cho việc chọn môn thi.
Câu hỏi 1: lớp 12 bạn đang học những môn nào
Quy chế quy định môn tự chọn phải là môn bạn đã học ở lớp 12. Ở chương trình 2018, ngoài các môn bắt buộc, học sinh THPT học thêm các môn lựa chọn theo nhóm mà nhà trường tổ chức, thường được chọn từ đầu lớp 10. Vì vậy danh sách môn bạn có thể chọn để thi đã được thu hẹp từ ba năm trước.
Ngoại ngữ là môn bắt buộc trong chương trình học ở THPT, nên hầu hết học sinh đều có thể chọn thi Ngoại ngữ. Lịch sử cũng là môn bắt buộc ở THPT theo chương trình 2018, nên cũng nằm trong danh sách có thể chọn. Còn Vật lý, Hoá học, Sinh học, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ chỉ có thể chọn nếu nằm trong nhóm môn lựa chọn bạn đang học.
Việc đầu tiên vì thế rất đơn giản: lấy thời khoá biểu lớp 12, liệt kê các môn có thể thi. Nếu bạn muốn thi một môn ngoài danh sách đó vì mục tiêu xét tuyển, hãy hỏi nhà trường càng sớm càng tốt về khả năng đổi môn lựa chọn, vì đây là việc thuộc kế hoạch dạy học của trường và không phải lúc nào cũng làm được. Bạn kiểm điều khoản này trong quy chế năm thi.
Câu hỏi 2: ngành bạn nhắm xét tuyển bằng những tổ hợp nào
Với nhiều học sinh, kết quả thi tốt nghiệp còn dùng để xét tuyển đại học theo tổ hợp ba môn. Khi Toán và Ngữ văn đã bắt buộc, hai môn tự chọn quyết định bạn có đủ điểm cho những tổ hợp nào. Nếu ngành bạn thích xét bằng tổ hợp Toán, Vật lý, Hoá học, thì chọn Lịch sử và Địa lý sẽ khiến bạn mất hẳn tổ hợp đó.
Cách làm thực tế là liệt kê ba đến năm ngành, hoặc nhóm ngành, bạn đang cân nhắc, tra đề án tuyển sinh của vài trường mỗi ngành để xem họ dùng tổ hợp nào. Đề án thay đổi theo năm và mỗi trường một khác, nên bạn đọc đề án mới nhất trên trang của trường, không dựa vào danh sách cũ trên mạng.
Nếu bạn chưa rõ ngành, cũng không sao. Khi đó, ưu tiên cặp môn mở được nhiều tổ hợp nhất cho các nhóm ngành bạn còn để ngỏ. Chuyện so sánh phương thức xét tuyển và chọn ngành có trang riêng trong hệ là AI Tuyển Sinh; bài này chỉ dừng ở chỗ: đừng chọn môn thi mà chưa nhìn vào tổ hợp xét tuyển.
Câu hỏi 3: sức học thật của bạn ở từng môn
Đừng chọn theo cảm giác "mình thích môn này". Hãy nhìn dữ liệu của chính bạn. Bảng dưới là một mẫu tự đánh giá, bạn điền cho mọi môn có thể chọn, mỗi ô dùng kết quả thật của mình.
| Tiêu chí | Cách lấy dữ liệu | Ý nghĩa khi chọn |
|---|---|---|
| Điểm kiểm tra gần nhất | Điểm giữa kỳ, cuối kỳ của học kỳ gần nhất | Mức hiện tại, không phải mức mong muốn |
| Kết quả một đề minh hoạ bấm giờ | Làm trọn một đề minh hoạ trong đúng thời gian thi | Biết mình làm kịp và làm được bao nhiêu phần |
| Số chủ đề còn hổng | Đếm chương bạn chưa tự giải được bài cơ bản | Ước lượng khối lượng phải ôn thêm |
| Mức hứng thú khi ôn | Tự chấm từ thấp đến cao, thành thật | Ảnh hưởng đến sức bền ôn nhiều tháng |
| Nguồn hỗ trợ | Có giáo viên, nhóm học, tài liệu đủ tốt không | Môn có người kèm dễ ôn đều hơn |
Điểm mấu chốt là làm đề minh hoạ bấm giờ cho từng môn đang cân nhắc trước khi quyết định. Một môn bạn được điểm khá trên lớp có thể lại làm không kịp trong 50 phút với ba dạng câu; một môn bạn nghĩ là yếu có thể lại hợp với dạng trắc nghiệm mới.
Câu hỏi 4 và 5: thời gian còn lại và cặp môn trong một buổi
Thời gian ôn còn bao nhiêu. Nếu bạn quyết định vào đầu lớp 12, bạn có cả năm để lấp chỗ hổng của một môn mới chọn. Nếu đã gần thời hạn đăng ký dự thi, chọn môn bạn đang vững thường an toàn hơn chọn môn phải ôn lại từ đầu. Hãy ước tính số giờ mỗi tuần thật sự dành được, trừ giờ cho Toán và Ngữ văn.
Hai môn có bổ trợ nhau không. Một số cặp môn có phần kỹ năng chung, ví dụ Vật lý và Hoá học cùng dùng nhiều tính toán, Lịch sử và Địa lý cùng đòi đọc tư liệu và số liệu. Cặp có kỹ năng chung giúp bạn tiết kiệm công sức ôn, nhưng đây chỉ là yếu tố phụ sau tổ hợp xét tuyển và sức học.
Hai môn thi chung một buổi. Theo cách tổ chức từ năm 2025, hai môn tự chọn thi liền nhau trong cùng một buổi, mỗi môn 50 phút. Bạn nên luyện ít nhất vài lần làm liền hai đề trong một buổi để quen với việc chuyển đầu óc từ môn này sang môn kia.
Phụ huynh nên hỏi gì thay vì quyết hộ. Thay vì "con chọn môn này đi", phụ huynh có thể hỏi "con đã thử làm đề môn này chưa, được bao nhiêu phần, làm kịp không", "ngành con thích xét bằng tổ hợp nào". Những câu hỏi đó giúp con tự ra quyết định có căn cứ và tự chịu trách nhiệm với nó.
Dùng AI làm người hỏi ngược, không làm người quyết định
AI không biết sức học của bạn và không biết đề án tuyển sinh năm nay nếu bạn không đưa vào. Dùng nó để sắp xếp suy nghĩ của chính bạn:
- Điền bảng tự đánh giá ở trên cho các môn có thể chọn. Không ghi họ tên, tên trường hay mã học sinh.
- Liệt kê các ngành đang cân nhắc và tổ hợp xét tuyển bạn đã tra được từ đề án của trường.
- Dán cả hai vào chatbot và gõ: "Đây là dữ liệu tự đánh giá và các tổ hợp xét tuyển mình tra được. Đừng chọn hộ. Hãy liệt kê các cặp môn khả thi, với mỗi cặp nêu tổ hợp nào còn mở, rủi ro lớn nhất và câu hỏi mình cần trả lời thêm."
- Đọc danh sách câu hỏi AI đưa ra, trả lời từng câu bằng dữ liệu thật. Nếu AI nêu một tổ hợp mà bạn không thấy trong đề án, kiểm lại đề án, đừng tin AI.
- Thu hẹp còn hai phương án, làm thêm một đề minh hoạ bấm giờ cho mỗi môn trong hai phương án đó, rồi quyết định cùng gia đình và giáo viên chủ nhiệm.
Cách hỏi "đừng chọn hộ, hãy hỏi ngược" giúp AI làm đúng việc nó làm tốt: soát những chỗ bạn chưa nghĩ tới. Quyết định cuối cùng vẫn là của bạn, dựa trên dữ liệu thật.
Những cách chọn nên tránh
Chọn theo "môn năm ngoái điểm cao". Phổ điểm từng năm phụ thuộc đề năm đó và nhóm thí sinh chọn môn đó; năm sau đề khác, nhóm thí sinh khác. Dựa vào phổ điểm năm trước để đoán môn dễ là đặt cược vào thứ bạn không kiểm soát được.
Chọn giống bạn thân hoặc cả lớp. Học nhóm cùng môn có lợi, nhưng nếu môn đó không hợp tổ hợp xét tuyển hay sức học của bạn, cái lợi đó không bù được.
Chọn môn chưa thử làm đề lần nào. Nhiều bạn chọn một môn vì nghe nói "ít phải học thuộc" hay "đề không khó", rồi đến khi luyện đề mới thấy dạng câu không hợp. Luôn làm ít nhất một đề minh hoạ bấm giờ trước khi chốt.
Để quyết định đến sát hạn đăng ký. Khi đăng ký dự thi, bạn vẫn có thể sửa thông tin trong thời hạn cho phép theo hướng dẫn năm đó, nhưng mỗi tuần chần chừ là một tuần ôn dàn trải cho cả bốn, năm môn thay vì tập trung vào hai môn.
Ví dụ giả định: hai học sinh, hai cách đi đến cùng một quyết định đúng
Để thấy năm câu hỏi vận hành thế nào, xét hai học sinh tự đặt, không phải trường hợp thật. Học sinh thứ nhất học nhóm môn có Vật lý, Hoá học và Tin học, nhắm các ngành kỹ thuật. Tra đề án vài trường, bạn này thấy ngành mình thích xét bằng tổ hợp có Toán, Vật lý và một môn thứ ba là Hoá học hoặc Tiếng Anh. Làm đề minh hoạ bấm giờ, bạn làm Vật lý khá chắc, Hoá học vấp nhiều ở phần đúng – sai, còn Tiếng Anh làm kịp và đúng phần lớn.
Nếu chỉ nghe theo nhóm bạn, học sinh này sẽ chọn Vật lý và Hoá học. Nhưng dữ liệu cho thấy cặp Vật lý và Tiếng Anh cũng giữ được tổ hợp ngành nhắm tới, lại dựa vào môn bạn đang vững hơn. Quyết định cuối cùng còn phụ thuộc số trường dùng mỗi tổ hợp, nhưng ít nhất bạn đã cân nhắc trên bảng số liệu thật chứ không trên lời đồn.
Học sinh thứ hai chưa rõ ngành, chỉ biết mình nghiêng về các ngành xã hội. Bạn này học Lịch sử là môn bắt buộc, cộng nhóm môn có Địa lý và Giáo dục kinh tế và pháp luật. Làm đề minh hoạ, cả ba môn đều ở mức khá. Khi chưa có ngành cụ thể, cách hợp lý là chọn cặp mở được nhiều tổ hợp nhất cho nhóm ngành xã hội, rồi trong học kỳ một tiếp tục tra ngành để kiểm lại lựa chọn trước hạn đăng ký dự thi.
Hai ví dụ có chung một điểm: quyết định đến sau khi có dữ liệu làm đề và dữ liệu tổ hợp, không đến trước.
Câu hỏi thường gặp
Có được chọn thi môn mà lớp 12 không học không?
Không. Theo quy chế áp dụng từ năm 2025, môn tự chọn phải là môn bạn đã học ở lớp 12. Nếu bạn cần một môn khác cho mục tiêu xét tuyển, hãy hỏi nhà trường sớm về khả năng đổi môn lựa chọn và kiểm điều khoản trong quy chế năm thi.
Nên chọn môn tự chọn theo sở thích hay theo tổ hợp xét tuyển?
Nên cân nhắc cả hai, nhưng tổ hợp xét tuyển và sức học thật thường quan trọng hơn sở thích. Một môn bạn thích mà không nằm trong tổ hợp nào của ngành dự định sẽ không giúp gì cho việc xét tuyển, dù vẫn tính cho xét tốt nghiệp.
Có nên chọn môn vì năm trước nhiều điểm cao không?
Không nên. Phổ điểm mỗi năm phụ thuộc đề năm đó và nhóm thí sinh chọn môn đó, không cho biết năm sau dễ hay khó. Dữ liệu đáng tin hơn là kết quả làm đề minh hoạ bấm giờ của chính bạn.
AI có chọn môn hộ được không?
Không nên để AI chọn hộ. AI không biết sức học thật của bạn và có thể nhớ sai tổ hợp xét tuyển. Bạn dùng AI để liệt kê phương án, rủi ro và những câu hỏi cần trả lời thêm, còn quyết định dựa trên dữ liệu thật và trao đổi với gia đình, giáo viên.
Sau khi đăng ký rồi có đổi môn tự chọn được không?
Thông tin đăng ký dự thi có thể được điều chỉnh trong thời hạn quy định theo hướng dẫn của từng năm. Sau thời hạn đó thường không đổi được. Bạn kiểm mốc thời gian trong hướng dẫn tổ chức thi năm đó và hỏi giáo viên chủ nhiệm.
Hai môn tự chọn có thi cùng ngày không?
Theo cách tổ chức từ năm 2025, hai môn tự chọn thi liền nhau trong cùng một buổi, mỗi môn 50 phút. Lịch cụ thể bạn xem trong thông báo chính thức của năm thi, và nên luyện làm liền hai đề để quen.