Dùng máy tính cầm tay trong phòng thi hiệu quả là kiểm chế độ máy ngay khi bắt đầu, nhập biểu thức có ngoặc đầy đủ, lưu kết quả trung gian vào bộ nhớ thay vì chép số đã làm tròn, chỉ làm tròn ở bước cuối, và dùng máy để kiểm kết quả chứ không thay cho lập luận. Máy tính tính đúng những gì bạn nhập; phần lớn lỗi “máy tính sai” là lỗi nhập hoặc lỗi cài đặt.
Bài này nói về thao tác trong phòng thi, áp dụng cho các môn có tính toán như Toán, Vật lý, Hoá học và các phần tính trong những môn khác. Tên phím, cách vào chế độ khác nhau giữa các dòng máy, nên bài mô tả theo chức năng; bạn tìm phím tương ứng trên chính máy của mình. Loại máy được phép mang vào phòng thi theo quy chế có ở bài đồ dùng được mang vào phòng thi trong danh mục này.
Ba thiết lập cần kiểm trong phút đầu
Đơn vị góc. Kiểm máy đang ở chế độ độ hay radian, và chuyển cho đúng với câu đang làm. Đây là lỗi gây sai lệch lớn nhất mà khó nhận ra, vì máy vẫn ra một con số trông bình thường.
Cách hiển thị kết quả. Một số dòng máy hiển thị kết quả dưới dạng phân số hay căn thức, một số chuyển sang số thập phân. Biết máy đang ở chế độ nào để đọc đúng kết quả và so với phương án.
Số chữ số thập phân cố định. Nếu máy đang để chế độ làm tròn cố định số chữ số, kết quả hiển thị có thể đã bị làm tròn sẵn, làm bạn tưởng đó là giá trị chính xác. Nhiều học sinh để máy ở chế độ hiển thị thông thường và tự làm tròn khi cần.
Dấu thập phân trên máy và trên phiếu. Máy tính hiển thị dấu chấm thập phân theo quy ước quốc tế, còn cách viết tiếng Việt và phiếu trả lời có thể dùng dấu phẩy. Khi chép đáp số từ máy sang phiếu, viết theo đúng quy ước in trên phiếu và đề năm thi, đừng chép nguyên ký hiệu trên màn hình.
Ghi lại ba thiết lập này ra giấy ôn. Đọc lại sáng ngày thi, và trong phút đầu mỗi môn có tính toán, kiểm nhanh màn hình máy. Đặc biệt sau buổi ôn lượng giác ở nhà, máy rất hay còn ở chế độ radian.
Những lỗi nhập hay gặp và cách tránh
Bảng dưới liệt kê các lỗi nhập thường gặp khi học sinh tính trên máy. Các ví dụ là ví dụ giả định, bạn thử lại trên máy của mình để thấy kết quả khác nhau thế nào.
| Lỗi | Ví dụ giả định | Cách tránh |
|---|---|---|
| Bình phương số âm không có ngoặc | Gõ trừ 3 rồi bình phương ra âm 9, trong khi ý muốn là 9 | Luôn đặt số âm trong ngoặc trước khi nâng lũy thừa |
| Phân số có tử hoặc mẫu là tổng | Gõ a cộng b chia c thay vì cả tổng a cộng b chia c | Dùng khung phân số của máy hoặc ngoặc bao cả tử, cả mẫu |
| Căn của một biểu thức | Căn chỉ phủ số hạng đầu thay vì cả biểu thức | Kiểm vị trí đóng ngoặc sau dấu căn |
| Hàm lượng giác của tích | Sin của hai x bị hiểu khác ý | Đặt ngoặc rõ cho đối số của hàm |
| Nhân ngầm | Biểu thức có hệ số đứng trước ngoặc tính theo thứ tự khác ý | Gõ rõ dấu nhân khi không chắc máy xử lý thế nào |
Nguyên tắc chung: khi nghi ngờ, thêm ngoặc. Một cặp ngoặc thừa không bao giờ làm sai kết quả, còn một cặp ngoặc thiếu có thể làm sai cả câu.
Sau khi gõ xong một biểu thức dài, nhìn lại toàn bộ dòng nhập trên màn hình trước khi bấm tính. Phần lớn máy hiện nay cho phép xem và sửa lại dòng nhập, tận dụng điều đó thay vì gõ lại từ đầu.
Lưu kết quả trung gian và làm tròn ở bước cuối
Một lỗi tinh vi là chép kết quả trung gian đã làm tròn ra giấy rồi gõ lại số đó cho bước tiếp theo. Mỗi lần làm tròn giữa chừng, sai số dồn lại. Với bài nhiều bước, đáp số cuối có thể lệch khỏi đáp án ở chữ số thập phân mà đề yêu cầu, và ở dạng câu trả lời ngắn, lệch một chữ số là mất điểm cả câu.
Cách tránh là dùng bộ nhớ của máy: lưu kết quả trung gian vào một biến nhớ, hoặc dùng phím gọi lại kết quả vừa tính, để bước sau dùng giá trị đầy đủ. Bạn vẫn ghi ra giấy nháp con số rút gọn để theo dõi, nhưng không gõ lại con số đó vào máy.
Chỉ làm tròn ở bước cuối, đúng theo yêu cầu của đề về số chữ số và cách làm tròn. Đọc kỹ yêu cầu làm tròn đến hàng nào trước khi viết đáp số, rồi kiểm lại chữ số ngay sau hàng đó để quyết định làm tròn lên hay giữ nguyên. Cách ghi đáp số câu trả lời ngắn trên phiếu có bài riêng ở danh mục ôn Toán của trang.
Dùng máy để kiểm, không để thay lập luận
Máy tính mạnh nhất trong phòng thi không phải ở chỗ tính hộ, mà ở chỗ kiểm nhanh kết quả bạn đã tìm bằng lập luận. Những cách kiểm hay dùng:
- Thay nghiệm vào phương trình gốc để xem hai vế có bằng nhau không.
- Tính giá trị biểu thức tại một vài điểm cụ thể để so với kết quả rút gọn bằng tay.
- Dùng chức năng lập bảng giá trị của máy, nếu có, để xem xu hướng tăng giảm của một hàm số trên khoảng đề cho, rồi đối chiếu với kết luận bạn lập luận ra.
- Với bài xác suất hay tổ hợp, tính lại bằng chức năng tổ hợp, chỉnh hợp của máy sau khi đã lập công thức bằng tay.
- Với bài tính mol, tính đơn vị vật lý, tính lại theo hai cách khác nhau nếu có, xem kết quả có khớp.
Kiểm bằng máy không chứng minh được mệnh đề tổng quát, nhất là ở câu đúng – sai: thử vài điểm thấy đúng không có nghĩa là đúng trên cả khoảng. Nhưng thử vài điểm thấy sai là đủ để kết luận mệnh đề sai. Dùng máy như công cụ bác bỏ nhanh, còn khẳng định thì dựa vào lập luận.
Với bài tự luận, kết quả kiểm bằng máy không thay được bước trình bày. Giám khảo chấm theo bước lập luận viết ra, không chấm thao tác bấm máy.
Khi máy báo lỗi hoặc gặp sự cố giữa giờ
Máy báo lỗi cú pháp thường do thiếu ngoặc, dấu đặt sai chỗ hoặc gõ hai phép toán liền nhau. Đừng xoá hết gõ lại ngay; dùng phím di chuyển con trỏ để máy chỉ đến chỗ lỗi, sửa đúng chỗ đó. Máy báo lỗi toán học thường do chia cho không, căn của số âm trong chế độ số thực, hoặc giá trị quá lớn; lúc này hãy xem lại chính biểu thức, vì có thể bài toán đang nói rằng giá trị đó không tồn tại.
Nếu máy đột ngột hết pin hay hỏng giữa giờ, bình tĩnh giơ tay báo giám thị để được hướng dẫn theo quy định; thí sinh thường không được mượn máy của nhau. Trong lúc chờ, làm tiếp các câu không cần tính nhiều. Đây là lý do việc kiểm pin và thay pin trước ngày thi đáng làm.
Tránh thao tác đặt lại toàn bộ máy trong phòng thi khi không cần thiết, vì nó có thể đưa mọi thiết lập về mặc định, trong đó có đơn vị góc và chế độ hiển thị mà bạn đã quen. Nếu buộc phải đặt lại, kiểm lại ba thiết lập ở phần đầu bài trước khi tính tiếp.
Luyện bấm máy có kỷ luật trước kỳ thi
Kỹ năng bấm máy hình thành qua làm đề thử bằng đúng chiếc máy bạn sẽ mang vào phòng thi. Trong những tuần cuối, mỗi đề thử nên có một phút đầu kiểm thiết lập như trong phòng thi thật, và một quy định cho mình: không làm tròn giữa chừng, luôn ngoặc số âm, luôn nhìn lại dòng nhập trước khi bấm tính.
Khi chấm đề thử, tách riêng những câu sai do bấm máy khỏi câu sai do kiến thức. Ghi rõ lỗi cụ thể, ví dụ quên ngoặc mẫu số, quên chuyển chế độ góc. Sau vài đề, kiểu lỗi bấm máy của bạn sẽ lộ ra, thường chỉ là một hai kiểu lặp đi lặp lại, và việc sửa một hai thói quen đó dễ hơn nhiều so với ôn thêm một chương.
Đừng luyện quá nhiều mẹo bấm máy giải nhanh dạng bài mà không hiểu bản chất. Đề theo chương trình mới có nhiều câu đúng – sai và trả lời ngắn đòi lập luận, nơi mẹo bấm máy cho từng dạng ít tác dụng hơn so với hiểu bài và biết dùng máy để kiểm.
Nhờ AI giải thích lỗi bấm máy
Khi bạn bấm ra một kết quả khác lời giải mà không hiểu vì sao, chatbot có thể giúp tìm lỗi nhập. Câu lệnh mẫu: “Em cần tính biểu thức này, viết bằng lời là… Em đã gõ vào máy tính cầm tay theo thứ tự các phím như sau… và ra kết quả… trong khi đáp án là… Hãy chỉ ra máy hiểu thứ tự phép tính trong dòng em gõ như thế nào, và em cần thêm ngoặc ở đâu.” Viết dòng nhập bằng lời giúp chính bạn nhìn ra lỗi nhiều khi trước cả lúc AI trả lời.
Chatbot không cầm máy của bạn và có thể không biết chính xác cách dòng máy cụ thể xử lý nhân ngầm hay thứ tự ưu tiên ở một số phím. Vì vậy, sau khi AI giải thích, hãy thử lại trên máy với dòng nhập đã sửa; nếu kết quả khớp đáp án, bạn đã tìm ra lỗi. Nếu vẫn không khớp, hỏi thầy cô hoặc xem sách hướng dẫn đi kèm máy.
Bạn cũng có thể nhờ AI tạo một bộ biểu thức luyện ngoặc, gồm số âm có lũy thừa, phân số nhiều tầng, căn của tổng, hàm lượng giác của tích, để tập gõ đúng ngay lần đầu. Tự tính kết quả bằng tay với biểu thức đơn giản để đối chiếu, không dựa vào đáp số AI đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Có nên học các mẹo bấm máy giải nhanh trắc nghiệm không?
Mẹo bấm máy có thể giúp kiểm nhanh ở một số dạng, nhưng không thay được hiểu bài. Đề theo chương trình mới có nhiều câu đúng – sai và trả lời ngắn cần lập luận và tự tính ra đáp số. Hãy ưu tiên dùng máy để kiểm kết quả, và chỉ học mẹo khi đã hiểu bản chất dạng bài.
Máy tính ra kết quả khác đáp án thì nên tin máy hay tin lời giải?
Trước hết kiểm lại dòng nhập và chế độ máy, vì phần lớn chênh lệch đến từ thiếu ngoặc hoặc sai đơn vị góc. Nếu dòng nhập đã đúng mà vẫn khác, xem lại yêu cầu làm tròn và đối tượng đề hỏi. Đáp án chính thức hiếm khi sai, nhưng lời giải tự sưu tầm thì có thể sai.
Có nên đổi sang máy tính mới tốt hơn ngay trước kỳ thi không?
Không nên. Mỗi dòng máy có vị trí phím và cách vào chế độ khác nhau, đổi máy sát ngày thi dễ gây lúng túng trong phòng thi. Nếu cần đổi, hãy đổi sớm vài tháng và dùng máy mới để làm đề thử, đồng thời kiểm máy thuộc loại được phép theo quy chế.
Làm tròn giữa chừng có thật sự làm sai đáp số không?
Với bài một bước thì ít ảnh hưởng, nhưng với bài nhiều bước, sai số dồn lại có thể làm lệch chữ số mà đề yêu cầu làm tròn đến. Ở dạng câu trả lời ngắn, lệch một chữ số là sai cả câu. Lưu giá trị trung gian vào bộ nhớ máy và chỉ làm tròn ở bước cuối là cách an toàn.
Máy tính có chức năng giải phương trình thì có cần giải tay nữa không?
Ở câu trắc nghiệm, chức năng đó giúp tìm hoặc kiểm nghiệm nhanh. Ở bài tự luận, giám khảo chấm theo các bước lập luận viết ra, nên bạn vẫn phải trình bày cách giải. Dùng máy để kiểm nghiệm bạn tìm được bằng tay là cách kết hợp hợp lý nhất.
Kiểm thiết lập máy trong phòng thi có mất nhiều thời gian không?
Chỉ mất khoảng nửa phút nếu bạn đã tập ở nhà: nhìn ký hiệu chế độ góc trên màn hình, gõ một phép tính thử quen thuộc để xem cách hiển thị kết quả. Nửa phút đó rẻ hơn rất nhiều so với một câu sai vì máy đang ở chế độ radian.