Phân bổ thời gian làm bài thi trắc nghiệm hợp lý là chia quỹ phút theo điểm của từng phần đề, giữ lại khoảng mười phút cuối để soát phiếu, và đặt sẵn vài mốc giờ để biết mình đang nhanh hay chậm. Chia đều phút cho mọi câu nghe công bằng nhưng thường hỏng, vì câu dễ chỉ cần nửa phút còn câu vận dụng có thể ngốn năm sáu phút.
Phần lớn học sinh hết giờ không phải vì thiếu kiến thức mà vì để vài câu khó giữ chân quá lâu ở giữa buổi. Bài này hướng dẫn cách tính quỹ thời gian cho một đề cụ thể, cách đặt mốc đồng hồ, quy tắc bỏ câu đúng lúc, và cách nhờ AI đọc bảng thời gian khi bạn làm đề thử ở nhà. AI không vào phòng thi cùng bạn được, nhưng nó giúp bạn tìm ra mình đang mất phút ở đâu từ trước ngày thi.
Vì sao học sinh hay hết giờ dù làm được phần lớn đề
Khi xem lại một bài làm hết giờ, kiểu lỗi lặp lại nhiều nhất là thời gian bị dồn vào một nhóm nhỏ câu. Một học sinh khá có thể làm xong ba phần tư đề trong nửa thời gian, rồi sa vào hai câu khó, mỗi câu mười phút, và đến lúc ngẩng lên thì chỉ còn ít phút cho những câu dễ ở cuối đề. Những câu bị bỏ trống đó thường không khó hơn câu ở đầu đề; chúng chỉ nằm sai chỗ trong dòng thời gian.
Lý do thứ hai là tâm lý tiếc công. Đã bỏ năm phút vào một câu thì rất khó buông, vì buông nghĩa là năm phút đó mất trắng. Nhưng trong phòng thi, phút đã dùng không lấy lại được, chỉ phút còn lại mới có giá trị. Câu hỏi đúng không phải là đã đầu tư bao nhiêu, mà là thêm ba phút nữa thì khả năng ra đáp án là bao nhiêu so với ba phút đó dành cho hai câu khác.
Lý do thứ ba ít được nhắc: thời gian tô phiếu và soát lại không được tính trước. Nhiều bạn làm hết trên đề rồi mới tô một lượt, đến khi giám thị thông báo sắp hết giờ thì tay run, tô lệch hàng. Một kế hoạch thời gian tử tế phải có ô dành riêng cho việc này, không phải phần thừa nếu còn.
Cách tính quỹ thời gian theo điểm của từng phần
Nguyên tắc: trừ trước phần dự phòng, rồi chia phút còn lại theo tỷ lệ điểm của từng phần, sau đó điều chỉnh theo độ dài đọc. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một đề Toán 90 phút gồm ba phần như đề minh hoạ những năm gần đây; số câu và điểm của năm bạn thi phải đối chiếu đề minh hoạ và quy chế do Bộ GD&ĐT công bố.
| Phần đề (ví dụ giả định) | Tỷ trọng điểm | Phút gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dự phòng soát phiếu và câu đánh dấu | không tính điểm | 10 phút | Trừ ra trước tiên, không đem tiêu |
| Trắc nghiệm nhiều lựa chọn | khoảng 3/10 | 20–22 phút | Câu nhận biết làm nhanh để dồn phút cho phần sau |
| Câu đúng – sai | khoảng 4/10 | 30–32 phút | Mỗi câu có bốn ý, đọc kỹ từng ý nên tốn phút hơn |
| Trả lời ngắn | khoảng 3/10 | 26–28 phút | Phải tự tính ra số, không có phương án để dò |
Con số trong bảng chỉ là điểm khởi đầu. Nếu bạn mạnh phần trắc nghiệm nhiều lựa chọn, phần đó có thể xong trong mười lăm phút và phút dư chuyển sang phần trả lời ngắn. Điều cần giữ là tổng không vượt quỹ, và mười phút dự phòng không bị ăn dần.
Với môn 50 phút, cách tính giống hệt nhưng biên độ hẹp hơn nhiều. Một đề 40 câu trong 50 phút, trừ năm phút soát phiếu, còn chưa đến một phút mười giây mỗi câu, mà bài đọc hiểu dài lại ăn nhiều hơn câu ngữ pháp. Hãy tính riêng cho từng môn bạn thi, đừng dùng chung một công thức.
Đặt mốc đồng hồ để biết mình nhanh hay chậm
Chọn ba hoặc bốn mốc, không chọn mười. Ví dụ với đề 90 phút: hết phút 22 phải xong phần một, hết phút 55 phải xong phần hai, hết phút 80 phải xong lượt đầu phần ba. Ít mốc thì nhớ được mà không phải nhìn giấy; nhiều mốc thì chính việc nhìn đồng hồ thành áp lực.
Viết mốc lên giấy nháp ngay khi được phát đề. Giấy nháp phòng thi do giám thị phát và ký, bạn được viết lên đó. Ghi giờ bắt đầu thật cộng với từng mốc thành giờ đồng hồ cụ thể, vì nhìn đồng hồ treo tường mà phải tự cộng trừ trong đầu dễ sai lúc căng thẳng.
Mỗi mốc chỉ hỏi một câu: sớm hay muộn. Nếu sớm, giữ nhịp, đừng chậm lại để làm kỹ quá mức. Nếu muộn quá năm phút, áp dụng quy tắc bỏ câu ngay ở phần đang làm thay vì định bù ở phần sau.
Biết nguồn giờ bạn được dùng. Phòng thi thường có đồng hồ và giám thị thông báo khi sắp hết giờ, nhưng quy định về đồng hồ đeo tay, nhất là loại có kết nối, phải đối chiếu quy chế năm thi. Đồng hồ thông minh thuộc nhóm thiết bị bị cấm; đừng để việc mang nhầm làm mất cả buổi thi.
Quy tắc bỏ câu: hạn mức phút cho mỗi câu
Cách đơn giản nhất là đặt hạn mức gấp đôi thời gian trung bình của phần đó. Nếu phần trắc nghiệm nhiều lựa chọn có trung bình gần hai phút một câu, thì một câu chạm bốn phút mà chưa thấy hướng là phải đánh dấu và đi tiếp. Hạn mức không có nghĩa là bỏ hẳn: bạn khoanh dấu hỏi bên lề đề, ghi chữ cái phương án đang nghiêng về, rồi chuyển câu.
Có hai trường hợp nên phá lệ. Một là bạn đã thấy rõ hướng giải và chỉ còn tính toán, khi đó dừng lại thì phí công nhớ lại từ đầu. Hai là câu cuối cùng của một phần mà bạn đang sớm so với mốc. Ngoài hai trường hợp đó, giữ kỷ luật quan trọng hơn cảm giác sắp ra.
Kỷ luật này không tự có trong phòng thi. Nó phải được tập ở nhà, trên đề thử có bấm giờ, nhiều lần đến mức tay tự khoanh dấu hỏi và lật trang mà không cần đắn đo. Học sinh nào chưa từng tập bỏ câu thì gần như chắc là không bỏ được vào ngày thi, vì lúc đó áp lực khiến người ta bám chặt hơn chứ không buông dễ hơn.
Dùng AI để đọc nhịp làm bài từ đề thử
Khi làm đề thử ở nhà, ghi lại giờ bắt đầu và kết thúc từng câu, hoặc ít nhất từng phần, vào một bảng đơn giản gồm số câu, phút đã dùng, đúng hay sai. Bảng này không chứa thông tin cá nhân nào nên dán cho chatbot được; vẫn đừng kèm họ tên, tên trường hay ảnh bài làm có chữ ký. Vài cách dùng có ích:
- Nhờ AI tìm câu ngốn giờ: “Đây là bảng thời gian một đề Toán em làm thử, gồm số câu, số phút và đúng sai. Hãy chỉ ra những câu dùng quá hai lần thời gian trung bình của phần, và cho biết trong số đó bao nhiêu câu vẫn sai.”
- Nhờ AI so nhiều lần làm: dán bảng của ba đề liên tiếp và hỏi phần nào nhịp đang cải thiện, phần nào vẫn đứng yên, kèm lý do có thể là kiến thức hay là cách đọc đề.
- Nhờ AI đề xuất mốc riêng: cho biết tổng phút của môn, số câu từng phần và nhịp trung bình của bạn, rồi hỏi bộ ba mốc đồng hồ hợp lý; sau đó tự cộng lại để chắc tổng không vượt.
- Nhờ AI ra bài tập tốc độ: yêu cầu mười câu nhận biết ngắn cùng chủ đề để luyện làm dưới một phút mỗi câu, và tự chấm bằng đáp án bạn đối chiếu với sách.
Chatbot có thể cộng nhầm hoặc đếm lệch hàng khi bảng dài. Mọi con số tổng nó đưa ra, bạn cộng lại bằng máy tính cầm tay trước khi tin. Phần giá trị nhất của AI ở đây không phải phép cộng, mà là gợi ý xem kiểu câu nào đang ngốn giờ để bạn ôn đúng chỗ.
Mỗi môn, mỗi kỳ thi một nhịp khác nhau
Kế hoạch thời gian cho môn Toán không chép sang môn Ngữ văn được. Bài văn là tự luận, quỹ thời gian dài hơn và chia theo phần đọc hiểu, đoạn nghị luận, bài nghị luận; cách chia chi tiết cho bài văn có ở danh mục ôn Ngữ văn của trang. Điểm chung chỉ là nguyên tắc: trừ dự phòng trước, chia theo điểm, đặt ít mốc.
Với các môn thi 50 phút, nhịp nhanh và đều hơn, nên mốc đồng hồ có thể chỉ cần hai: giữa giờ và mười phút cuối. Với môn có bảng số liệu, biểu đồ hay đoạn ngữ liệu dài, hãy cộng thêm thời gian đọc vào những câu đó ngay từ đầu thay vì coi mọi câu như nhau.
Thi vào lớp 10 ở nhiều tỉnh chủ yếu là tự luận, mỗi bài nhiều ý nhỏ, nên quy tắc bỏ câu áp dụng theo ý: ý nào chưa thấy hướng thì để trống chỗ trình bày, làm ý sau, quay lại sau. Các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy do đại học tổ chức có thể làm trên máy tính, có đồng hồ đếm ngược trên màn hình và quy định riêng về việc quay lại câu trước; hãy đọc hướng dẫn trên trang của đơn vị tổ chức kỳ thi bạn đăng ký và luyện đúng hình thức đó.
Những cách chia giờ nghe hợp lý nhưng hay hỏng
Làm đề thật chậm cho chắc rồi mới tăng tốc. Người làm chậm lượt đầu hiếm khi còn đủ giờ cho lượt hai. Chắc chắn nằm ở việc đọc đúng, không nằm ở việc đọc lâu.
Để tô phiếu một lượt vào cuối giờ. Kiểu chia này mặc nhiên giả định mười phút cuối luôn bình tĩnh, mà thực tế đó là lúc tay run nhất. Nhiều bạn tô theo từng phần hoặc từng trang, giữ lại thời gian cuối để soát chứ không để tô từ đầu.
Nháp đẹp như bài nộp. Giấy nháp không được chấm. Viết gọn, đánh số câu bên cạnh để khi quay lại tìm được, nhưng không kẻ khung, không chép lại đề.
Đọc lướt toàn đề trước khi làm câu đầu. Lướt để biết đề có mấy phần và trang nào nặng thì có ích, mất chừng một hai phút. Đọc kỹ toàn đề rồi mới làm thì tốn gấp đôi, vì lúc làm bạn vẫn phải đọc lại từng câu.
Chia giờ giống bạn cùng lớp. Mỗi người mạnh yếu một phần khác nhau. Kế hoạch thời gian là của riêng bạn, rút ra từ chính bảng đề thử của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm theo thứ tự đề từ câu một đến câu cuối không?
Làm theo thứ tự giúp không bỏ sót và tô phiếu dễ khớp, nên phần lớn học sinh nên giữ thứ tự trong từng phần. Điều cần đổi là không dừng quá lâu ở một câu: đánh dấu, đi tiếp, rồi quay lại ở lượt hai khi đã chắc điểm các câu dễ.
Nếu đến mốc thứ hai mà đã muộn mười phút thì làm gì?
Đừng định bù bằng cách làm vội phần sau. Hãy rà phần đang làm, khoanh dấu hỏi mọi câu chưa có hướng, chọn tạm phương án đang nghiêng về rồi chuyển phần. Mục tiêu lúc này là chạm được mọi câu dễ còn lại trước khi hết giờ.
Thời gian dự phòng mười phút có quá nhiều với môn 50 phút không?
Với môn 50 phút, năm đến bảy phút là vừa, vì đề ngắn hơn và ít trang hơn. Hãy thử trên vài đề thử: nếu lần nào cũng dư nhiều, giảm bớt; nếu lần nào cũng thiếu lúc soát phiếu, giữ nguyên hoặc tăng lên.
Có nên nhờ AI bấm giờ thay cho đồng hồ khi làm đề thử?
Không cần. Đồng hồ hoặc ứng dụng hẹn giờ trên điện thoại để úp màn hình là đủ, và giống điều kiện phòng thi hơn. AI hữu ích sau khi làm xong, khi bạn dán bảng thời gian vào để tìm kiểu câu ngốn phút, chứ không phải trong lúc làm.
Làm sao biết câu nào là câu dễ để làm trước khi chưa đọc hết?
Bạn không cần biết trước. Đọc từng câu theo thứ tự, câu nào trong vòng nửa phút thấy rõ hướng thì làm luôn, câu nào chưa thấy hướng thì đánh dấu. Sau một lượt, các câu dễ tự lộ ra là những câu bạn đã làm xong.
Có nên mang đồng hồ đeo tay vào phòng thi không?
Tuỳ quy chế năm thi. Đồng hồ thông minh và mọi thiết bị có kết nối thuộc nhóm bị cấm. Với đồng hồ thường, hãy đọc kỹ quy chế và hướng dẫn của hội đồng thi nơi bạn dự thi, vì không tuân thủ có thể bị lập biên bản dù không có ý gian lận.