Thi trên máy tính nghĩa là bạn đọc đề trên màn hình, nháp trên giấy được phát, rồi chọn hoặc gõ đáp án vào phần mềm thi; nội dung kiến thức không đổi, nhưng cách đọc, cách quay lại câu cũ và cách nhập đáp số khác hẳn bài thi trên giấy. Một số kỳ thi riêng của đại học, trong đó có kỳ đánh giá tư duy được biết nhiều nhất, tổ chức theo hình thức này; có kỳ vẫn thi trên giấy.
Học sinh quen làm bài trên giấy hay mất điểm ở những chỗ không liên quan đến kiến thức: gõ đáp số sai định dạng, mải cuộn đoạn văn mà quên câu hỏi, nộp phần thi khi chưa xem lại. Bài này nói về những khác biệt đó và cách luyện trước ở nhà, kể cả khi bạn không có máy tính riêng. Quy định cụ thể về giao diện, đồ dùng được mang vào và cách xử lý sự cố nằm trong quy chế và hướng dẫn dự thi năm đang thi của đơn vị tổ chức, bạn đọc bản đó trước ngày thi.
Thi trên máy và thi trên giấy khác nhau ở đâu
Bảng dưới so sánh theo nguyên tắc chung. Kỳ thi bạn đăng ký có thể khác ở vài điểm, nhất là chuyện được quay lại phần đã làm hay không.
| Khía cạnh | Thi trên giấy | Thi trên máy tính (nói chung) |
|---|---|---|
| Đọc đề | Lật trang, gạch chân, khoanh trực tiếp | Cuộn màn hình, đoạn văn và câu hỏi có thể nằm hai bên |
| Nháp | Viết ngay cạnh câu hỏi | Viết trên giấy nháp rời, phải ghi số câu để không lạc |
| Ghi đáp án | Tô phiếu hoặc khoanh | Bấm chọn, kéo thả, hoặc gõ đáp số vào ô |
| Quay lại câu cũ | Bất cứ lúc nào trong giờ | Thường được trong một phần; có kỳ khoá phần đã nộp |
| Thời gian | Nhìn đồng hồ phòng thi | Đồng hồ đếm ngược ngay trên màn hình |
| Sửa đáp án | Tẩy rồi tô lại | Bấm đổi lựa chọn, dễ nhưng cũng dễ bấm nhầm |
| Mỏi | Mỏi tay, mỏi lưng | Mỏi mắt nhiều hơn, nhất là phần đọc dài |
Dòng "quay lại câu cũ" quan trọng nhất. Nếu kỳ thi bạn chọn khoá phần đã nộp, chiến thuật để câu khó lại sau chỉ áp dụng được bên trong một phần, không áp dụng cho cả bài. Đọc kỹ hướng dẫn để biết mình đang ở tình huống nào.
Đọc trên màn hình: chậm hơn và dễ trôi ý hơn bạn nghĩ
Đọc một đoạn dài trên màn hình khác đọc trên giấy ở chỗ mắt không có điểm neo cố định. Trên giấy, bạn nhớ được ý nằm ở góc trên trang hay giữa trang; trên màn hình, đoạn văn trôi lên xuống theo thao tác cuộn, vị trí không cố định nên khó nhớ "cái đó ở đâu". Nhiều học sinh vì thế đọc lại cả đoạn mỗi khi gặp câu hỏi chi tiết, mất gấp đôi thời gian.
Cách khắc phục là để giấy nháp làm việc của "trang giấy". Khi đọc, mỗi đoạn nhỏ trên màn hình bạn ghi một hai chữ tóm ý lên nháp theo thứ tự, ví dụ "đ1 nguyên nhân, đ2 số liệu, đ3 phản biện". Khi câu hỏi nhắc đến số liệu, bạn biết ngay phải cuộn tới đoạn hai. Cách ghi này mất vài giây mỗi đoạn nhưng tiết kiệm nhiều hơn thế ở phần trả lời.
Một chi tiết nữa là cỡ chữ và khoảng cách mắt. Bạn không chọn được màn hình phòng thi, nhưng có thể chỉnh tư thế: ngồi thẳng, lưng tựa ghế, màn hình cách mắt một khoảng vừa tầm tay. Ngồi chồm về phía trước để đọc cho rõ làm mỏi cổ và mắt nhanh hơn, đến phần cuối bài sẽ thấy rõ.
Nháp trên giấy rời mà không bị lạc
Đánh số câu trước khi nháp. Mỗi phép tính bắt đầu bằng số câu khoanh tròn. Khi quay lại soát, bạn tìm được đúng chỗ, không phải đoán dòng tính nào thuộc câu nào.
Chia giấy thành ô. Gấp hoặc kẻ giấy nháp thành bốn đến sáu ô, mỗi ô một câu. Nháp lan tràn khắp trang là nguồn gốc của nhiều lỗi chép nhầm số từ câu này sang câu khác.
Chép lại dữ kiện quan trọng. Trên giấy bạn gạch chân ngay trong đề; trên máy bạn phải chép số liệu chính ra nháp. Chép kèm đơn vị và tên đại lượng để không nhầm khi tính.
Ghi đáp án cuối trên nháp trước khi nhập. Viết đáp số cuối cùng vào góc ô, khoanh lại, rồi mới gõ vào máy. Khi soát, bạn so con số trên nháp với con số trên màn hình, bắt được lỗi gõ nhầm.
Đánh dấu câu bỏ qua ở cả hai nơi. Nếu phần mềm có nút đánh dấu câu để xem lại thì dùng, đồng thời ghi số câu đó lên đầu giấy nháp. Nhìn một danh sách trên giấy nhanh hơn bấm qua từng câu tìm dấu.
Xin thêm giấy nháp đúng cách. Nếu quy chế cho phép xin thêm, giơ tay hỏi cán bộ coi thi, đừng tự lấy hay viết lên bàn. Thói quen nháp gọn từ đầu giúp bạn hiếm khi phải xin thêm.
Nhập đáp án: những lỗi nhỏ làm mất trọn câu
Câu điền đáp số, chọn nhiều đáp án hay kéo thả không có điểm phần trong nhiều kỳ thi, nên một sơ suất khi nhập là mất cả câu dù bạn tính đúng. Các lỗi dưới đây gặp nhiều trong bài thi thử trên máy.
- Gõ dấu thập phân không đúng yêu cầu. Có hệ thống nhận dấu phẩy, có hệ thống nhận dấu chấm; hướng dẫn dự thi sẽ nói rõ. Luyện theo đúng cách mà kỳ thi của bạn quy định.
- Không làm tròn hoặc làm tròn sai số chữ số mà đề yêu cầu. Đọc lại dòng yêu cầu ngay trước khi gõ.
- Câu chọn nhiều đáp án nhưng chỉ chọn một vì quen kiểu bốn chọn một. Đọc kỹ chữ "chọn tất cả" hay "chọn hai" trong đề.
- Kéo thả nhầm ô vì thao tác chuột nhanh. Sau khi thả, nhìn lại toàn bộ cột để chắc mỗi mục nằm đúng chỗ.
- Gõ thêm khoảng trắng hoặc đơn vị vào ô chỉ nhận số. Chỉ gõ con số, trừ khi hướng dẫn nói khác.
- Bấm sang câu sau khi chưa lưu, với hệ thống yêu cầu bấm xác nhận. Làm quen nút lưu và nút chuyển câu trong hướng dẫn giao diện.
Phần lớn các lỗi này biến mất sau vài lần làm bài thử trên máy. Đó là lý do luyện trên giấy suốt mấy tháng rồi vào phòng thi máy tính là một rủi ro không cần thiết.
Luyện ở nhà cho quen hình thức thi máy
Bạn không cần phần mềm thi thật để luyện phần lớn kỹ năng trên. Quy trình dưới đây dùng máy tính bàn hoặc máy xách tay, máy ở thư viện trường cũng được.
- Tìm hệ thống thi thử hoặc tài liệu hướng dẫn giao diện trên trang chính thức của đơn vị tổ chức. Nếu có, làm ít nhất hai lần trước ngày thi.
- Với đề minh hoạ dạng tệp, mở trên màn hình máy tính, không in ra. Đặt giấy nháp rời bên cạnh, bấm giờ theo thời lượng của phần thi.
- Nhờ chatbot tạo bộ câu luyện có câu điền đáp số và câu chọn nhiều đáp án, với câu lệnh: "Ra cho em mười câu toán có bối cảnh thực tế, trong đó năm câu điền đáp số làm tròn đến hàng phần trăm, ba câu chọn nhiều đáp án đúng, hai câu bốn chọn một. Để đáp án riêng ở cuối."
- Chép các câu đó vào một biểu mẫu trắc nghiệm trực tuyến hoặc một tệp bảng tính, làm trên máy như làm bài thi. Cách này luyện đúng thao tác gõ và chọn.
- Tự kiểm đáp án AI ghi bằng cách tính lại. Câu nào đáp án AI sai thì bỏ, đừng dùng làm bài luyện.
- Sau mỗi lần làm, ghi lại lỗi thao tác riêng với lỗi kiến thức. Hai loại lỗi có cách sửa khác nhau.
Nếu nhà không có máy tính, thư viện trường hoặc phòng tin học thường là chỗ luyện được. Điện thoại không thay được, vì cách đọc và thao tác trên điện thoại khác hẳn màn hình phòng thi.
Chia thời gian khi mỗi phần có đồng hồ riêng
Nhiều kỳ thi trên máy chia bài thành các phần, mỗi phần có thời lượng riêng và đồng hồ đếm ngược riêng. Khi hết giờ một phần, hệ thống có thể tự chuyển sang phần sau, phần cũ không mở lại được. Điều đó đổi hẳn cách bạn dùng thời gian: không có chuyện làm nhanh phần toán để dồn giờ sang phần đọc, và câu bỏ trống trong một phần sẽ trống luôn.
Cách làm hợp lý là chia mỗi phần thành ba lượt nhỏ. Lượt một đi hết các câu, làm ngay câu chắc, đánh dấu câu cần nghĩ lâu. Lượt hai quay lại các câu đã đánh dấu. Khi đồng hồ còn khoảng vài phút, dừng mọi phép tính dở dang, đi qua toàn bộ phần để chắc không câu nào để trống nếu kỳ thi không trừ điểm câu sai; nếu có trừ điểm, quy chế sẽ nói rõ và bạn cân nhắc theo đó.
Khi luyện ở nhà, đặt đồng hồ riêng cho từng phần đúng như đề minh hoạ và tập dừng đúng lúc hết giờ, không cho mình thêm một phút. Thói quen "làm nốt câu này" trên giấy là thứ gây hụt điểm nhiều nhất khi chuyển sang thi máy. Phần chiến thuật làm bài chung cho mọi kỳ thi, như làm câu dễ trước và đọc kỹ câu đúng sai, có ở danh mục kỹ năng phòng thi của trang.
Khi máy gặp sự cố trong giờ thi
Máy treo, chuột không ăn, màn hình tắt, mất kết nối: những chuyện này hiếm nhưng có thể xảy ra ở bất kỳ phòng thi máy tính nào. Đơn vị tổ chức luôn có quy trình xử lý, thường là cán bộ kỹ thuật kiểm tra, chuyển bạn sang máy dự phòng và khôi phục phần đã làm, có thể kèm bù thời gian. Chi tiết nằm trong quy chế hoặc nội quy phòng thi, bạn đọc trước.
Việc của bạn chỉ có ba: giơ tay báo cán bộ coi thi ngay, không tự khởi động lại máy hay bấm thử lung tung, và ghi nhớ mình đang làm đến câu nào. Giữ bình tĩnh cũng là một kỹ năng; ngồi chờ máy dự phòng vài phút không làm mất bài nếu bạn làm đúng hướng dẫn, còn hoảng hốt bấm loạn thì có thể gây rắc rối hơn.
Đừng mang theo hay dùng thiết bị điện tử nào không được phép, kể cả để "kiểm tra giờ". Danh sách đồ được mang vào phòng thi máy tính thường chặt hơn thi giấy. Mở quy chế năm đang thi, tìm mục đồ dùng, chuẩn bị đúng từ tối hôm trước.
Câu hỏi thường gặp
Kỳ đánh giá năng lực nào thi trên máy, kỳ nào thi giấy?
Hình thức do từng đơn vị tổ chức quyết định và có thể thay đổi theo năm. Một số kỳ, trong đó có kỳ đánh giá tư duy phổ biến nhất, thi trên máy tính; có kỳ thi trên giấy. Bạn đọc thông báo và hướng dẫn dự thi năm đang thi trên trang chính thức để biết chắc.
Không giỏi dùng máy tính có bị thiệt không?
Thao tác cần dùng chỉ là đọc, cuộn, bấm chọn và gõ số, không đòi kỹ năng tin học. Tuy vậy, người chưa từng làm bài trên máy hay chậm và lúng túng ở vài câu đầu. Luyện năm sáu buổi trên máy trước ngày thi là đủ để thao tác không còn chiếm sự chú ý.
Có được viết ghi chú lên màn hình hay gạch chân trong phần mềm không?
Tuỳ phần mềm của từng kỳ thi; có hệ thống có công cụ đánh dấu, có hệ thống không. Đừng trông chờ công cụ đó. Tập thói quen ghi tóm ý và dữ kiện ra giấy nháp thì kỳ nào bạn cũng làm được như nhau.
Thi trên máy có được dùng máy tính cầm tay không?
Quy định về máy tính cầm tay nằm trong quy chế năm đang thi; có kỳ cho mang loại được phép, có kỳ có công cụ tính ngay trên màn hình, có kỳ không cho. Đọc mục đồ dùng được mang vào phòng thi, đừng dựa vào kinh nghiệm của khoá trước.
Đọc trên màn hình mỏi mắt thì làm thế nào?
Trong phòng thi, chớp mắt chủ động, thỉnh thoảng nhìn ra xa vài giây khi chuyển câu, ngồi đúng khoảng cách. Ở nhà, khi luyện đề trên máy, cũng tập đúng thói quen đó và ngủ đủ đêm trước ngày thi. Nếu bạn vốn có vấn đề về mắt, hỏi bác sĩ nhãn khoa từ sớm.
Làm bài thử trên máy bao nhiêu lần là đủ?
Không có con số chuẩn, nhưng phần lớn học sinh thấy thao tác trở nên tự nhiên sau năm đến sáu lần làm bài có bấm giờ trên máy. Ít nhất một lần nên làm trọn thời lượng của bài thi thật để biết mắt và lưng chịu được đến đâu.