Kỳ thi tốt nghiệp THPT theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 bắt đầu từ năm 2025 với bốn môn: Toán, Ngữ văn và hai môn tự chọn. Ngữ văn làm tự luận, các môn còn lại làm trắc nghiệm, nhưng trắc nghiệm giờ không chỉ là chọn một trong bốn phương án như những năm trước. Nhiều môn có thêm câu đúng – sai và câu trả lời ngắn, nên cách ôn, cách phân bổ thời gian và cách tính điểm đều khác.
Bài này dành cho học sinh lớp 12, phụ huynh và giáo viên chủ nhiệm muốn nắm bức tranh chung trước khi đi vào từng môn. Mọi con số về thời gian, số câu và thang điểm dưới đây lấy theo quy chế và đề minh hoạ áp dụng từ năm 2025; Bộ GD&ĐT có thể điều chỉnh, nên bạn luôn đối chiếu với quy chế và đề minh hoạ của đúng năm mình thi. Phần cuối có cách dùng AI như một người cùng đọc đề, không phải người đoán đề.
Từ sáu bài thi xuống bốn môn: thay đổi lớn nhất nằm ở đâu
Giai đoạn trước năm 2025, học sinh thi ba bài độc lập là Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và một bài tổ hợp, hoặc Khoa học tự nhiên gồm Vật lý, Hoá học, Sinh học, hoặc Khoa học xã hội gồm Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân. Ngoại ngữ là bài bắt buộc, và ai chọn tổ hợp nào thì làm cả ba môn trong tổ hợp đó.
Từ khoá học sinh đầu tiên học hết chương trình 2018, cấu trúc gọn lại. Toán và Ngữ văn bắt buộc. Hai môn còn lại do học sinh tự chọn trong các môn đã học ở lớp 12, gồm Ngoại ngữ, Vật lý, Hoá học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ. Ngoại ngữ không còn bắt buộc, và không còn khái niệm bài thi tổ hợp ba môn.
Điều này kéo theo hai hệ quả mà học sinh hay bỏ qua. Thứ nhất, việc chọn môn trở thành một quyết định chiến lược, gắn với cả việc xét tốt nghiệp lẫn tổ hợp xét tuyển đại học sau này. Thứ hai, mỗi môn tự chọn chiếm một phần tư điểm thi, nên một môn chọn sai sức có thể kéo cả kết quả xuống. Hai chuyện này có bài riêng trong danh mục; ở đây bạn chỉ cần nhớ rằng số môn ít đi không có nghĩa là nhẹ đi, mà là dồn trọng lượng vào từng môn.
Hình thức và thời gian từng môn
Bảng dưới tóm tắt hình thức thi và thời gian làm bài theo quy chế áp dụng từ năm 2025. Đây là phần ít thay đổi giữa các năm, nhưng vẫn nên kiểm lại khi Bộ công bố hướng dẫn tổ chức thi của năm bạn dự thi.
| Môn | Hình thức | Thời gian làm bài | Ghi chú khi ôn |
|---|---|---|---|
| Ngữ văn | Tự luận | 120 phút | Phần đọc hiểu và phần viết, ngữ liệu có thể nằm ngoài sách giáo khoa |
| Toán | Trắc nghiệm | 90 phút | Có đủ ba dạng: nhiều lựa chọn, đúng – sai, trả lời ngắn |
| Mỗi môn tự chọn | Trắc nghiệm | 50 phút | Hai môn thi chung một buổi, mỗi môn tính giờ riêng |
| Ngoại ngữ (nếu chọn) | Trắc nghiệm | 50 phút | Đề minh hoạ Tiếng Anh giữ dạng nhiều lựa chọn |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy Toán là môn trắc nghiệm có thời gian dài nhất, còn các môn tự chọn chỉ có 50 phút cho mỗi môn. Với những môn có ba dạng câu, 50 phút trôi rất nhanh nếu bạn mất nhiều thời gian ở phần đúng – sai. Vì vậy ngay từ khi ôn, bạn nên tập làm đề trong đúng khung giờ thật, đừng đợi đến tháng cuối.
Lịch thi cụ thể từng buổi do Bộ công bố hằng năm. Theo cách tổ chức năm 2025, Ngữ văn và Toán thi riêng từng buổi, hai môn tự chọn thi chung một buổi; thứ tự và giờ phát đề bạn xem trong thông báo chính thức.
Ba dạng câu trắc nghiệm mới và điều mỗi dạng kiểm tra
Câu nhiều lựa chọn. Dạng quen thuộc: đề cho bốn phương án, bạn chọn một. Dạng này vẫn kiểm tra kiến thức nền và tốc độ nhận diện, nhưng tỷ trọng giảm so với đề cũ. Học thuộc mẹo loại trừ phương án không còn đủ để kiếm phần lớn số điểm.
Câu đúng – sai. Mỗi câu có một đoạn dẫn và bốn ý, bạn phải xác định từng ý đúng hay sai. Điểm của câu không chia đều cho bốn ý mà tăng mạnh khi bạn làm đúng cả bốn, nên dạng này thưởng cho người hiểu chắc chứ không thưởng cho người đoán. Cách tính chi tiết có bài riêng trong danh mục.
Câu trả lời ngắn. Bạn không có phương án để chọn mà phải tự tìm ra đáp số rồi tô vào phiếu. Dạng này loại hẳn khả năng khoanh bừa và đòi hỏi bạn tính đúng đến chữ số cuối, đúng quy tắc làm tròn mà đề yêu cầu.
Không phải môn nào cũng có đủ ba dạng. Theo đề minh hoạ, Toán, các môn khoa học tự nhiên và Địa lý có đủ ba phần; một số môn như Lịch sử chỉ có nhiều lựa chọn và đúng – sai; Tiếng Anh giữ dạng nhiều lựa chọn. Trước khi lập kế hoạch ôn, bạn mở đề minh hoạ đúng môn mình chọn và đếm xem đề có những phần nào, mỗi phần bao nhiêu câu.
Ngữ văn tự luận: khung đề và chỗ khác so với cách học cũ
Ngữ văn là môn duy nhất làm tự luận, trong 120 phút. Theo đề minh hoạ, đề có phần đọc hiểu một văn bản và phần viết gồm một đoạn văn và một bài văn nghị luận. Điểm khác cốt lõi so với cách học cũ là ngữ liệu đọc hiểu và ngữ liệu nghị luận văn học có thể lấy ngoài sách giáo khoa, nên học thuộc phân tích từng tác phẩm không còn là đường an toàn.
Thay vào đó, đề kiểm tra kỹ năng đọc một văn bản lạ theo đặc trưng thể loại: truyện, thơ, kịch, văn bản nghị luận hay văn bản thông tin. Bạn cần nhận ra thể loại, các yếu tố hình thức đặc trưng và cách chúng tạo nên ý nghĩa. Nghĩa là thứ cần ôn là công cụ đọc, không phải nội dung từng bài.
Về phân bổ thời gian, nhiều giáo viên khuyên dành khoảng một phần ba thời gian cho đọc hiểu và đoạn văn, phần còn lại cho bài văn dài. Đây là gợi ý để bạn tự thử khi luyện đề, không phải quy định. Cách ôn chi tiết từng phần nằm ở danh mục ôn Ngữ văn của trang; điều cần nhớ ở mức cấu trúc là Ngữ văn chiếm một phần tư điểm thi và là môn dễ mất điểm vì thiếu thời gian nhất nếu bạn chưa từng viết trọn một đề trong 120 phút.
Những điều quy chế quy định mà học sinh hay hiểu sai
Mỗi mùa thi đều có những hiểu lầm lặp lại. Dưới đây là các điểm nên kiểm trực tiếp trong văn bản quy chế thay vì nghe lại qua mạng xã hội:
- Môn tự chọn phải là môn đã học ở lớp 12. Bạn không thể đăng ký thi một môn mà mình không học trong năm lớp 12 ở trường.
- Hai môn tự chọn là hai môn riêng biệt, mỗi môn có điểm riêng và tính độc lập; không có điểm trung bình tổ hợp như bài thi Khoa học tự nhiên hay Khoa học xã hội trước đây.
- Điểm xét tốt nghiệp không chỉ là điểm thi. Quy chế kết hợp điểm thi với kết quả học tập ở THPT theo tỷ lệ nhất định, và có ngưỡng điểm liệt cho từng bài thi.
- Đề minh hoạ không phải đề thi. Đề minh hoạ cho biết cấu trúc, dạng câu và mức độ; nội dung câu hỏi trong đề thật sẽ khác.
- Không có "đề lộ" để tìm. Mọi thông tin rao bán đề trước giờ thi đều là lừa đảo hoặc vi phạm quy chế, và bạn không nên mất thời gian vào đó.
Văn bản quy chế thi tốt nghiệp THPT và hướng dẫn tổ chức thi hằng năm được đăng trên cổng thông tin của Bộ GD&ĐT và thường được nhà trường phổ biến trong buổi sinh hoạt quy chế. Giữ một bản trong máy, đánh dấu những điều liên quan đến mình.
Dùng AI để nắm cấu trúc đề trong một buổi tối
AI hữu ích ở chỗ giúp bạn biến một tập văn bản dài thành bảng tóm tắt dễ nhìn, và hỏi lại khi bạn chưa hiểu. Nó không biết đề năm nay, và có thể nhớ nhầm quy chế cũ, nên bạn dùng nó để đọc tài liệu bạn đưa vào chứ không hỏi trống.
- Tải đề minh hoạ của Toán, Ngữ văn và hai môn bạn định chọn, cùng văn bản quy chế năm đang thi.
- Dán nội dung đề minh hoạ một môn vào chatbot và gõ: "Đây là đề minh hoạ môn Vật lý. Hãy lập bảng gồm: tên phần, số câu, dạng câu, điểm mỗi câu nếu đề có ghi. Chỉ dùng thông tin trong đề, chỗ nào đề không ghi thì để trống."
- Đối chiếu bảng AI lập với chính đề gốc: đếm lại số câu từng phần bằng tay. Nếu AI đếm sai, sửa và ghi chú lại.
- Làm tương tự với ba môn còn lại, rồi ghép thành một trang tổng hợp bốn môn của riêng bạn.
- Hỏi tiếp: "Với cấu trúc này, nếu mình làm môn này trong 50 phút thì nên dành bao nhiêu phút cho mỗi phần? Đưa ra hai phương án và nêu lý do." Coi đây là phương án thử, rồi kiểm lại bằng một lần làm đề bấm giờ.
Dữ liệu bạn đưa vào ở đây là đề công khai, nên không có gì cần che. Nhưng nếu sau đó bạn dán bảng điểm cá nhân để nhờ AI phân tích, hãy bỏ họ tên, tên trường và mã học sinh trước.
Khi nào cấu trúc có thể thay đổi và cách theo dõi
Cấu trúc kỳ thi được giữ ổn định trong nhiều năm để học sinh có thời gian chuẩn bị, nhưng chi tiết như số câu từng phần, thang điểm hay thứ tự buổi thi có thể được điều chỉnh. Ngoài ra, Bộ đã nêu định hướng thí điểm thi trên máy tính trong những năm tới; nếu điều này áp dụng cho khoá của bạn, cách làm bài sẽ khác hẳn bản giấy.
Cách theo dõi đơn giản nhất là đặt mốc kiểm tra định kỳ. Đầu năm lớp 12, xem có đề minh hoạ hay đề tham khảo mới không. Khoảng giữa năm học, khi Bộ ban hành hướng dẫn tổ chức thi, đọc mục cấu trúc và lịch thi. Trước khi đăng ký dự thi, xem lại quy chế đã sửa đổi chưa.
Chỉ tin nguồn chính thức: văn bản của Bộ, thông báo của Sở GD&ĐT và nhà trường. Những bài đăng kiểu "cấu trúc đề năm nay đã thay đổi hoàn toàn" trên mạng thường dựa vào tin đồn. Nếu bạn nhờ AI tóm tắt một văn bản mới, hãy đưa chính văn bản đó vào và hỏi AI chỉ ra những chỗ khác với năm trước, rồi tự kiểm từng điểm khác biệt nó nêu.
Câu hỏi thường gặp
Thi tốt nghiệp THPT theo chương trình mới có bắt buộc thi tiếng Anh không?
Không. Từ năm 2025 chỉ Toán và Ngữ văn là bắt buộc, Ngoại ngữ trở thành một trong các môn tự chọn. Tuy vậy nhiều ngành đại học vẫn xét tuyển có tiếng Anh, nên bạn cân nhắc theo mục tiêu xét tuyển, và kiểm quy chế năm thi.
Thời gian làm bài môn Toán là bao lâu?
Theo quy chế áp dụng từ năm 2025, môn Toán làm trắc nghiệm trong 90 phút, Ngữ văn tự luận 120 phút, mỗi môn tự chọn 50 phút. Con số này có thể được điều chỉnh, nên bạn xem lại hướng dẫn tổ chức thi của năm mình dự thi.
Môn nào trong đề thi có câu trả lời ngắn?
Theo đề minh hoạ, Toán, các môn khoa học tự nhiên và Địa lý có phần trả lời ngắn; một số môn như Lịch sử chỉ có nhiều lựa chọn và đúng – sai. Cách chắc nhất là mở đề minh hoạ đúng môn bạn chọn và đếm các phần trong đề.
Có thể đăng ký thi môn mà lớp 12 mình không học không?
Không. Quy chế quy định môn tự chọn phải là môn bạn đã học ở lớp 12. Nếu bạn muốn thi một môn ngoài các môn đang học, hãy hỏi nhà trường từ sớm về khả năng đổi môn lựa chọn, vì việc này gắn với kế hoạch dạy học của trường.
AI có cho biết đề thi năm nay ra gì không?
Không. AI không có đề thi và cũng không thể dự đoán câu hỏi. Nó chỉ giúp bạn tóm tắt cấu trúc từ đề minh hoạ và quy chế bạn đưa vào, giải thích chỗ chưa hiểu và gợi ý cách chia thời gian để bạn thử.
Đề minh hoạ có giống đề thi thật không?
Đề minh hoạ giống đề thi thật ở cấu trúc, dạng câu và mức độ yêu cầu, nhưng nội dung câu hỏi khác. Bạn dùng nó để hiểu khung đề và luyện tốc độ, không nên học thuộc đáp án của nó.