Ba tháng cuối trước kỳ thi tốt nghiệp nên chia thành ba nhịp khác nhau: tháng thứ nhất vá những chủ đề còn hở và hoàn thành phần chương trình lớp 12, tháng thứ hai luyện đề trọn vẹn có bấm giờ và chữa kỹ, tháng cuối cùng thu gọn về ôn lỗi đã ghi và giữ sức. Ai giữ một nhịp duy nhất suốt ba tháng, nhất là nhịp "càng làm nhiều đề càng tốt", thường mệt trước khi bước vào phòng thi.
Với các năm gần đây, kỳ thi rơi vào khoảng cuối tháng Sáu, nên ba tháng cuối tương ứng cuối tháng Ba đến cuối tháng Sáu. Năm bạn thi có lịch khác thì dời tương ứng theo thông báo của Bộ GD&ĐT. Bài này cũng phù hợp với bạn nào chỉ thật sự bắt đầu ôn nghiêm túc ở thời điểm này: phần cuối bàn riêng cách thu hẹp mục tiêu khi thời gian không đủ.
Ba tháng cuối khác cả năm học ở chỗ nào
Điểm khác đầu tiên là bạn không còn đủ thời gian để học lại mọi thứ. Trong suốt năm học, việc bỏ sót một chủ đề có thể bù sau. Ở ba tháng cuối, mỗi giờ dành cho chủ đề này là một giờ lấy đi của chủ đề khác. Vì vậy, câu hỏi chính không còn là "còn gì chưa học" mà là "học gì sẽ mang lại nhiều nhất trong số giờ còn lại".
Điểm khác thứ hai là lịch bị chen ngang nhiều hơn. Kiểm tra cuối học kỳ hai, các đợt thi thử của trường hoặc của Sở, thủ tục đăng ký dự thi, lễ tổng kết, có khi cả đợt thi đánh giá năng lực. Một kế hoạch ba tháng tốt phải chừa sẵn những tuần nhẹ quanh các sự kiện đó thay vì giả vờ chúng không tồn tại.
Điểm khác thứ ba là sức. Học sinh đã đi qua gần hết một năm học căng, nhiều bạn ngủ ít đi từ học kỳ hai. Kế hoạch ba tháng cuối mà không tính đến giấc ngủ và một ngày nghỉ mỗi tuần thì dù trên giấy có hợp lý đến đâu cũng khó đi hết.
Khung ba tháng cuối
Bảng dưới là khung tham khảo. Ô "dấu hiệu sẵn sàng" giúp bạn biết khi nào có thể chuyển nhịp, thay vì chuyển chỉ vì đã sang tháng mới.
| Tháng | Việc chính | Tỉ lệ thời gian gợi ý | Dấu hiệu sẵn sàng chuyển |
|---|---|---|---|
| Tháng thứ nhất | Hoàn thành chương trình lớp 12 trên lớp, vá ba đến năm chủ đề hở lớn nhất, luyện dạng câu còn lạ | Khoảng hai phần ba ôn chủ đề, một phần ba làm đề lẻ | Không còn chủ đề nào trong danh sách ưu tiên ở mức "chưa làm được bài cơ bản" |
| Tháng thứ hai | Làm đề trọn vẹn có bấm giờ, mỗi môn một đến hai đề mỗi tuần, chữa kỹ, ghi lỗi | Khoảng một nửa làm đề, một nửa chữa và ôn lại theo lỗi | Lỗi lặp lại giữa các đề giảm rõ, tốc độ làm đủ thời gian |
| Tháng cuối | Ôn lại sổ lỗi, làm đề thưa hơn vào đúng khung giờ thi, chuẩn bị giấy tờ và đồ dùng | Phần lớn ôn lỗi và tóm tắt, ít đề mới | Tuần cuối nhẹ hơn tuần trước |
Tỉ lệ trong bảng không phải công thức. Một bạn còn nhiều chủ đề hở có thể kéo nhịp tháng thứ nhất sang nửa đầu tháng thứ hai, nhưng không nên kéo quá giữa tháng thứ hai, vì sẽ không còn đủ thời gian tập làm đề hoàn chỉnh.
Tháng thứ nhất: chọn đúng chủ đề để vá
Dựa vào đề minh hoạ, không dựa vào cảm giác. Lấy đề minh hoạ năm đang thi của Bộ GD&ĐT và các đề thi thử bạn đã làm, liệt kê mỗi câu thuộc chủ đề nào. Chủ đề nào xuất hiện nhiều câu, có nhiều điểm mà bạn đang làm sai, đó là chủ đề ưu tiên. Bạn có thể nhờ AI làm phần phân loại, nhưng nhớ kiểm lại vì AI có thể xếp nhầm chủ đề.
Ưu tiên chỗ "gần làm được". Chủ đề bạn đang làm đúng một nửa thường cho kết quả nhanh hơn chủ đề hoàn toàn chưa biết. Với ba tháng còn lại, việc nâng một chủ đề từ mức trung bình lên mức chắc thường đáng hơn việc bắt đầu một chủ đề mới từ con số không, trừ khi chủ đề mới đó rất ngắn.
Giữ nhịp với bài trên lớp. Tháng thứ nhất thường trùng với giai đoạn giáo viên dạy nốt chương trình và ôn tập cuối kỳ. Đừng bỏ bài trên lớp để tự ôn; phần kiến thức cuối chương trình lớp 12 vẫn có mặt trong đề thi.
Đặt giới hạn cho danh sách. Ba đến năm chủ đề mỗi môn là vừa. Danh sách dài mười lăm mục sẽ khiến mỗi mục chỉ được chạm qua loa và cuối tháng không mục nào thật sự xong.
Tháng thứ hai: luyện đề để học cách làm bài, không để đếm điểm
Tháng thứ hai là lúc làm đề trọn vẹn trong đúng thời gian quy định của từng môn theo quy chế năm thi, ngồi một mình ở bàn học, cất điện thoại ra xa, không xem lời giải giữa chừng. Mục đích là tập phân bổ thời gian, tập bỏ qua câu khó để quay lại sau, và nhận ra mình hay mất tập trung ở phút thứ bao nhiêu.
Sau mỗi đề là một buổi chữa. Với từng câu sai, bạn ghi vào sổ lỗi theo bốn loại: không biết kiến thức, biết nhưng nhầm, đọc sai đề, và không kịp giờ. Loại lỗi quyết định cách sửa: lỗi không biết thì quay lại ôn chủ đề, lỗi nhầm thì tập lại dạng đó, lỗi đọc đề thì luyện gạch chân yêu cầu, lỗi thời gian thì tập chiến thuật làm câu dễ trước.
AI giúp được ở bước chữa: bạn dán lời giải của chính mình cho câu sai và hỏi "lập luận này sai ở bước nào, đừng giải lại toàn bộ". Cách hỏi đó buộc AI chỉ ra chỗ hỏng thay vì đưa một lời giải sạch mà bạn đọc xong thấy hiểu nhưng lần sau vẫn sai. Với môn Toán và các môn tính toán, luôn kiểm lại đáp số của AI với đáp án chính thức.
Điểm đề thử trong tháng này chỉ là con số tham khảo. Đề thi thử ở mỗi nơi khó dễ khác nhau, nên điểm lên xuống giữa các đề là bình thường. Thứ đáng theo dõi hơn là số lỗi lặp lại.
Tháng cuối: thu gọn và giữ
Ba đến bốn tuần cuối nên đi theo những việc sau, theo thứ tự ưu tiên.
- Đọc lại sổ lỗi mỗi ngày, làm lại những câu đã từng sai mà không nhìn lời giải. Câu nào làm đúng ba lần liên tiếp thì gạch đi.
- Làm thêm đề với mật độ thưa hơn tháng trước, ưu tiên làm vào đúng khung giờ của buổi thi môn đó theo lịch năm thi.
- Nhờ AI gom các ghi chú, công thức, lỗi hay mắc thành một bản tóm tắt một đến hai trang mỗi môn. Đọc lại và sửa bằng tay, vì bản tóm tắt AI viết có thể sót hoặc sai chi tiết.
- Không học chủ đề lớn hoàn toàn mới. Nếu muốn, chỉ thêm những phần rất ngắn mà bạn chắc chắn có trong cấu trúc đề năm thi.
- Kiểm lại thủ tục: thông tin đăng ký dự thi, giấy tờ cần mang, quy định đồ dùng được mang vào phòng thi, đối chiếu với quy chế và hướng dẫn của trường.
- Giữ giờ ngủ ổn định và kéo dần giờ dậy về sớm để khớp với giờ thi buổi sáng. Tuần cuối học ít hơn tuần trước đó.
Nhiều bạn thấy lo khi giảm khối lượng ở tuần cuối, sợ mình "lười". Thực tế, việc giữ đầu óc tỉnh táo vào ngày thi đóng góp không ít so với vài đề làm thêm khi đã mệt.
Nếu chỉ bắt đầu ôn nghiêm túc ở ba tháng cuối
Không ít học sinh đến tháng Ba mới thật sự ngồi vào bàn. Nếu bạn ở trường hợp này, việc đầu tiên là thu hẹp mục tiêu một cách thực tế. Với từng môn, xác định phần câu hỏi ở mức nhận biết và thông hiểu, thường là phần chiếm nhiều câu trong đề, và đặt mục tiêu làm chắc phần đó trước. Phần vận dụng cao để lại sau, nếu còn thời gian.
Việc thứ hai là bàn với giáo viên bộ môn. Họ biết lớp đã dạy đến đâu, đề cương ôn tập của trường gồm những gì, và thường sẵn lòng chỉ ra vài chủ đề nên tập trung. Một cuộc trò chuyện mười phút với giáo viên có thể tiết kiệm cho bạn nhiều tuần mò mẫm.
Việc thứ ba là dùng AI như gia sư hỏi gợi ý cho những chỗ bị kẹt, vì ba tháng cuối không còn nhiều dịp để chờ đến buổi học thêm tuần sau. Đặt câu hỏi kiểu "em kẹt ở bước này, gợi ý một bước tiếp theo thôi" sẽ giúp bạn tự đi tiếp. Không ai hứa trước được kết quả, nhưng một kế hoạch thu hẹp, đi đều, vẫn tốt hơn nhiều so với hoảng loạn làm đề tràn lan.
Câu lệnh AI cho từng tháng
Mỗi tháng có một kiểu việc khác nhau, nên cách nhờ AI cũng khác. Dưới đây là câu lệnh mẫu, bạn thay tên môn và chủ đề theo mình. Khi dán dữ liệu vào, chỉ gửi điểm và lỗi theo chủ đề, bỏ họ tên, tên trường, số báo danh.
- Tháng thứ nhất, chọn chủ đề vá: "Đây là danh sách câu em làm sai trong hai đề thi thử môn Hoá, mỗi dòng ghi chủ đề và lý do sai. Hãy gom theo chủ đề, sắp xếp theo số câu sai giảm dần, rồi gợi ý tối đa năm chủ đề nên vá trong bốn tuần tới. Nói rõ chỗ nào bạn không chắc về việc xếp chủ đề."
- Tháng thứ nhất, vá một chủ đề: "Em hay sai câu tìm công thức hợp chất hữu cơ từ dữ kiện đốt cháy. Đừng giải bài cụ thể. Hãy liệt kê các bước suy luận chung cho dạng này, rồi ra ba câu tập từ dễ đến vừa, chưa cho đáp án."
- Tháng thứ hai, chữa đề: "Đây là cách em làm câu số mười hai. Đáp án đúng khác kết quả của em. Hãy chỉ ra bước đầu tiên em làm sai và vì sao, không cần trình bày lại lời giải đầy đủ."
- Tháng thứ hai, gom lỗi: "Đây là sổ lỗi ba đề gần nhất. Hãy đếm số lỗi theo bốn loại: không biết, nhầm, đọc sai đề, hết giờ. Loại nào tăng, loại nào giảm so với tuần trước?"
- Tháng cuối, bản ôn ngắn: "Từ sổ lỗi dưới đây, hãy viết một bản ôn mỗi lỗi một dòng, dạng: dấu hiệu nhận ra bẫy, việc cần làm. Không thêm kiến thức ngoài sổ lỗi."
Để ý câu lệnh nào cũng giới hạn việc AI làm: không giải lại toàn bộ, không thêm kiến thức ngoài, nói rõ chỗ không chắc. Giới hạn như vậy giữ cho bạn là người làm bài, còn AI chỉ chỉ đường.
Câu hỏi thường gặp
Ba tháng cuối có nên đi học thêm nhiều hơn không?
Chỉ khi buổi học thêm đánh trúng chủ đề bạn đang yếu. Thêm buổi học thêm cũng là bớt giờ tự ôn và giờ chữa đề. Nếu đã kín lịch, hãy cân nhắc giữ những buổi giúp đúng chỗ hở và bớt những buổi lặp lại phần bạn đã vững.
Mỗi tuần nên làm bao nhiêu đề trong tháng luyện đề?
Phổ biến là một đến hai đề mỗi môn mỗi tuần, kèm buổi chữa tương đương. Con số phù hợp tuỳ quỹ giờ và tốc độ chữa của bạn. Nếu bạn làm đề mà không kịp chữa, đó là dấu hiệu nên giảm số đề.
Có nên nghỉ hẳn một ngày mỗi tuần trong ba tháng cuối không?
Một buổi nghỉ trọn vẹn mỗi tuần giúp nhiều học sinh giữ sức đến cuối, nhất là khi đã học căng từ đầu năm. Nghỉ không có nghĩa là lười; đó là một phần của kế hoạch giúp các buổi học còn lại hiệu quả hơn.
Kết quả thi thử thấp ở tháng thứ hai thì có nên đổi hẳn kế hoạch?
Trước tiên hãy xem lỗi thuộc loại nào. Nếu phần lớn là lỗi kiến thức ở vài chủ đề, chỉ cần quay lại vá các chủ đề đó. Nếu là lỗi thời gian hay đọc đề, hãy tập lại chiến thuật làm bài. Đổi toàn bộ kế hoạch chỉ khi nó không còn khớp với quỹ giờ thật.
Có nên học xuyên đêm trong tuần cuối không?
Không nên. Thức khuya liên tục làm giảm khả năng tập trung và ghi nhớ, đúng lúc bạn cần chúng nhất. Tuần cuối nên giữ giờ ngủ đều và dậy sớm dần cho khớp giờ thi. Nếu lo âu khiến bạn mất ngủ kéo dài, hãy nói với gia đình và gặp chuyên gia y tế.
Dùng AI tóm tắt kiến thức tuần cuối có an toàn không?
Dùng được nếu bạn đọc lại và sửa. AI có thể bỏ sót điều kiện của công thức, nhầm một mốc thời gian hay trộn hai khái niệm gần nhau. Bản tóm tắt chỉ nên làm từ ghi chép và sổ lỗi của chính bạn, sau đó đối chiếu với sách giáo khoa.